ergonomi önemi
Ergonominin Uğraş Alanları

Ergonomi insanın özelliklerini,  yeteneklerini, yeteneklerini geliştirme gücünü ve bu gücün sınırlarını inceleyerek, insandan istenebilecek görevlerin çerçevesini belirler. Bundan sonra çalışanla işi arasında iyi bir uyum sağlar, insanın çalışırken aşırı zorlanmalar yüzünden yıpranmasını önler ve bu uyum sayesinde iş başarımını yükseltir.  

Daha fazlasını oku
insan ergonomisi
Ergonomi Tarihi

Ergonomi tarihinde genellikle öncellikle F.W.Taylor’dan söz edilir. Taylor 18. Yüzyılın ikinci yarısında iş düzeni anlayışını geliştirmiş, işgörenlerin daha verimli ve düzenli nasıl çalışabilecekleri üzerine çalışmalar yapmıştır. Sosyal ve psikolojik bilgisinin eksikliğinden dolayı eleştirilmesine rağmen ergonomide “iş hevesi konusunda araştırma yapan ve öneriler getiren ilk araştırmacı olarak anılır.

Daha fazlasını oku
Ergonomi Nedir?

Ergonomi  için kısaca “fiziksel çevrenin insana uyumlaştırılması süreci” diyebiliriz. Günümüz endüstri çağında makine-insan arasındaki artan ilişkiler, insana uyumlu fiziksel çevre birimlerinin yaratılması çabalarını zorunlu kılıyor.

Ergonomi, birçok bilimsel disiplinin ortak çalışma alanı olan (Başta mühendislik, mimarlık, tıp, fizyoloji, anatomi, psikoloji, sosyoloji olmak üzere) bir yaklaşımlar bütünüdür. Tüm bu bilimsel disiplinler ortaklaşa bir insana uyumlaştırılmış ideal makine-çevre sisteminin arayışı içindedirler. Elbette ki bu arayışın temel amacı, sadece insanın kendisiyle barışık uyumlu bir çevrede yaşaması değil, en önemli üretim faktörü olan insan gücünün (ya da iş gücünün) rahat, kolay ve sağlıklı bir şekilde üretim ve ekonomik faaliyetlerini sürdürebilmesini sağlayan makine, teçhizat, ofis, fabrika düzeni vs.nin yaratılması isteğidir. Çünkü bilinmektedir ki, insanın verimli çalışması, en iyiyi üretmesi ve ekonomik faaliyetlere en etkin şekilde katılabilmesi, bu ideal uyumun yakalanabilmesine bağlıdır.

Ergonominin kanıtlanmış  Faydası >>>

Ergonomi, iş dünyasının en önemli yapıları arasında yer alır. Önemli olan makine ve çevrenin kişi ile beraber adaptasyonunu etkin biçimde ortaya çıkarmaktır.

Ergonomi, genelde konfor ve rahatlık manası ile karıştırılmaktadır. Ancak hem yazılı hem de sözlü olarak gündelik yaşam içerisinde gerçek anlamıyla kullanılmaktadır.

Ergonomi Nedir?

Ergonomi kelimesi Yunanca’dan gelmektedir. Ergo kelimesi İş anlamına gelirken, nomos ise yasa anlamına geliyor. 

Ergonomi kelimesi kısaca iş yasası anlamına gelmektedir. Tam anlamıyla ergonomi; bireyin fiziksel ve psikolojik özelliklerini araştırmak suretiyle, insanın makine ve çevreyle adaptasyonunu inceleyen çalışmaların bütünüdür.

Ergonomi = (Ergo) İş + (Nomi) Yasası

Bireyin fiziksel ve psikolojik özelliklerini araştırmak suretiyle, insanın makine ve çevreyle adaptasyonunu inceleyen çalışmaların bütünüdür.

Bazı teknik ve doğal yöntemler kullanılmak suretiyle ilgili konu hakkında geliştirme ve araştırma yapılır. Böylece kişinin kendini daha rahat ve uyumlu gösterebilmesi için çevresi ile makineler üzerinde incelemeler sağlanır.

Günümüzde üretilen her makine, teçhizat ve araç Ergonomi kapsamında düzenlemelerden geçirilir. Ayrıca mimarlar, mühendisler ve yasalar Ergonomi kapsamında insanın fiziksel ve psikolojik özelliklerine göre düzenler.

Ergonomi dünyanın hemen hemen her noktasında bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir. Bu bilim dalının amacı, insanı fiziksel ve psikolojik özellikleri ile beraber değerlendirmektir. Ergonomi bu özellikler içerisindeki en doğru tercihleri öğrenmeye, hesaplamaya ve uygulamaya çalışır.

Ergonominin Faydaları >>>

Ergonomi aynı zamanda insanların araç ve makine kullanımları sırasında da riski analiz eder. Çevresel etkenlerin yaralanma ve zarar riskini en aza indirmek için de yoğun çalışma gösterir. Ortamları ve çalışma alanlarını da geliştirmeyi planlayan Ergonomi; iş, dinlenme, oyun ve herhangi bir sebepten dolayı bulunduğumuz veya kullandığımız her şeyi “bizim için en iyi hale getirmek” için kendini daima günceller ve geliştirir.

Ergonominin Amacı

Ergonominin birinci amacı insan – makine birleşiminin verimliliğini ve iş güvenliğini arttırmaktır. Çalışmanın yöntemli bir şekilde düzenlenmesini amaçlayan ergonomi aynı zamanda insanın kullandığı araç ve makinelerin yaptığı işin insanın özellikleri ile uygunluk içinde olmasını sağlamaya yöneliktir.

Ergonomi, bireyin beden büyüklüğü, gücü, becerisi, hızı, duyusal yetenekleri (görme, duyma) ve hatta tutumlarını göz önüne alarak, bu yetenek ve sınırlamalara uygun güvenli, konforlu ve üretken çalışma alanları ve araçları oluşturmayı amaçlar.

İSG Profesyonelleri İçin Ergonominin Önemi >>>

Ergonomik çalışmaların kökeninde insanın verimini artırmak, makine temposuna ayak uydurmasını sağlamak, dolayısı ile daha çok üretim yapacak duruma getirmek anlayışı vardır. Ancak bu anlayış önceleri insanın bir makine gibi görülmesine yol açmıştır. Daha sonraları sınırlı iş görme gücüne sahip olan insanın, bir makine gibi görülmesinin yanlış olduğu sonucuna varılmıştır. Üretim artışı uğruna kapasitesinin üstünde çalıştırılan insanın yorularak ya da hata yaparak kazalara neden olacağı, sonuçta üretimi aksatacağı anlaşılmıştır. Günümüzde ise ergonomik çalışmaların hedefi, sadece insanı kazalardan ya da hatalardan koruyarak üretimi aksatmamak değil, aynı zamanda çalışma ortamlarını da insanı mutlu edecek ortamlara  dönüştürmektir.  

ergonomi

Ergonominin konusu iş ve insan ilişkileri ve bu ilişkileri etkileyen çevresel etmenlerdir. İnsan özellikleri, insan-makine ilişkisi, çalışma koşulları, çevresel koşullar bir bütün olarak ergonominin çalışma sahasına girer.  

Diğer bir tanımla masanızın yüksekliği, sandalyenizin rahatlığı, çalıştığınız yerin havasının nemi, gürültü düzeyi, dinlenme araları, çalışma tezgahının konumu, gösterge düzeni, gösterge-kontrol ilişkisinin uygunluğu, çalışma alanının boyutu, renklerin kullanımı, aydınlatmanın yeterliliği vb. konular ergonominin çalışma alanına girer.

Ergonomi Örnekleri Nelerdir?

Ergonomi bir nevi insan mühendisliği olarak da anlatılabilir. Kişi üzerinde yapılan inceleme ve araştırma neticesinde çevre ile makine ile bir bütün olarak uyumun en iyi biçimde sağlanması adına süreç gerçekleşir. Bu süreci birkaç cümle ile örneklendirmek mümkün.

  • Bir yatağın kişinin sağlığına ve konforuna uyumlu biçimde tasarlanmış olması,
  • Fabrika işçisinin kullandığı farklı aletlerin, çalışma alanında rahatlıkla ulaşabileceği noktalara konumlandırılması,
  • Ofis ortamındaki masa ve sandalyelerin bedene ve kullanım şekline uygun hale getirilmesi,

Bu örnekler arttırılarak Ergonomi kelimesinin ne anlama geldiğini daha iyi ortaya çıkarılabilir. Bu durum sadece iş ortamında değil gündelik yaşamın da her anında ele alınmaktadır. İnsanların daha rahat ve fonksiyonel çalışabilmesi için bu çalışmalar sayesinde çevresindeki unsurlar ile uyumlu hale gelmesi sağlanır.

Ergonominin Maliyet ve Faydalarına Bazı Örnekler (ingilizce – pdf) >>>

Ergonominin Tarihçesi

Ergonomi tarihinde genellikle ve öncelikle F. W. Taylor’dan söz edilir. İnsan faktörüne ve insanların kullandıkları araç ve gereçlere deneysel yaklaşımlar getiren Taylor, sosyal psikolojide ve ergonomide “iş hevesi konusuna ücret yaklaşımı”nı öngörün ilk araştırmacıdır.

1910’larda ergonomik yaklaşımlara öncülük eden iki yeni metot girişimi dikkat çekmiştir. Bunlar; mühendis Gilberth ile psikolog olan eşinin geliştirdikleri “İş ve Zaman Etüdü”, ikincisi ise Dougles’in işbaşında enerji harcamayı ölçmek için geliştirdiği “Oksijen Tüketimi” çalışmalarıdır.

II.Dünya Savaşı sırasında, ABD’de geniş çapta ergonomi yaygınlaştı. Bu savaş sırasında bazı makinelerin tertibatı, bu araçları kullanabilecek kimselerin bulunmasını güçleştirecek kadar karmaşık hale gelmişti. Deneysel psikoloji, meseleyi yeni bir açıdan ele alacak çalışan kimselerin yatkınlıklarını incelemekle işe başladı. Böylece ergonomi çeşitli bilim dallarında ortaklaşa bir çalışma yapılmasını zorunlu kıldı ve pratik uygulamalara yöneldi.

Dr. Fatih Hakan ÇAM – 01.03.2021

İSG Profesyonelleri için Ergonominin Önemi

Ergonominin önemi hepimiz tarafından kabul gören bir kavram ancak İş Güvenliği Uzmanı veya İşyeri Hekimi olarak yeni bir yılla beraber bizi bekleyen zaten yeterince planlı görevleriniz var. Risk değerlendirmeleri, uyumluluk ve düzenleyici standartları sürdürmek, eğitim geliştirmek ve sürekli eğitimleri organize ederek bunları hedef kitlelere vermek, aynı zamanda iş verimliliğini sekteye uğratmadan ergonomiyi korumakla da mı uğraşıyorsunuz?

İster inanın ister inanmayın, ergonomi işinizi kolaylaştırabilir ve iş gücünüzü daha güvenli hale getirebilir. Sektörünüz veya şirketinizin büyüklüğü ne olursa olsun, iyi uygulanan bir ergonomi yastığa başınızı rahatça koymanıza yardımcı olabilir. Ergonomi sayesinde iş gücünüzü tehlikelerden korumuş olacaksınız. İşyerinin ergonomik risk faktörleri açısından güvende olmasının verdiği memnuniyetin yanı sıra, şirketinizin kazanmış olduğu paranın, şirketiniz için çalışıp kas iskelet sistemi rahatsızlığı yaşayan çalışanların tazminat taleplerini ödemek için kullanmanıza gerek kalmayacak. Henüz böyle bir kaleminiz olmasa bile şirketinizin daha fazla kar sağlamasını etkileyen, çalışanlardaki kas iskelet sistemi rahatsızlığı, iş verimini siz fark etmeseniz bile olumsuz yönde etkilemeye devam ediyor.

ergonomi önemi

İSG kavramını bir “öncelik” yerine bir “değer” olarak değerlendirmek gerekir. Çünkü yönetim, çalışanlar, müşteriler ve genel olarak halkın beklentisi bu yöndedir. İSG, kurumsal şirketlerin DNA’sında var olan bir sekans gibidir. Ergonominin de buna dahil edilmesi ve bir değer olarak görülmesi gerekir. Dolayısıyla ergonomi kurumsal bir kültür içine inşa edilmesi ve herhangi bir şirketin günlük olarak yaptığı her şeye entegre edilmesi gerekir.

Anahtar Kelime: Koruma

Hem İSG hem de ergonomi risk değerlendirmeleri, işyeri tehlikelerini belirlerken kimin risk altında olduğunu da belirlemektedir. Yeterli önleyici tedbirleri önermek ve riski izlemek için kullanılmaktadır. Bu değerlendirmeler bütüncül bir yaklaşıma dayanmalı ve vücut üzerindeki toplam yük dikkate alınarak riskler değerlendirmelidir.

Kas-iskelet sistemi bozukluklarına (KISB) neden olan tek bir faktör yoktur. Örneğin, tek başına elle taşıma nadiren sırt ağrısının nedenidir; stres, kuvvet, duruş, titreşim, soğuk ve iş organizasyonu gibi gelişimine katkıda bulunabilecek birçok başka faktör vardır. Peki risk değerlendirmesi yapılırken neden ergonomi risk faktörlerini aynı anda değerlendirilmiyor?

Ergonominin Önemi

Risk değerlendirmesi esnasında ergonomik riskleri değerlendirirken Kas İskelet Sistemi Bozukluğuna yol açacak rahatsızlıkları oluşturacak tehlikeleri de kapsamlı bir şekilde ele almak çok önemlidir. Risk değerlendirmeleri, mümkünse tehlikeleri ortadan kaldırmayı veya insan kas-iskelet sistemi risklerini azaltmayı hedefleyen bir dizi uygun eylemle tamamlanmalıdır. Önleyici eylemlere karar verirken, çok çeşitli olası değişiklikler dikkate alınmalıdır.

İşin yapılış şeklini belirlemek; kuvvet, tekrar, yanlış duruşlar ve / veya titreşim seviyelerini azaltarak işin fiziksel taleplerini azaltmak için en önemli gereksinimlerden biridir. Görev tanımları, işin yapılış şeklinin çalışanı nasıl etkilediğini anlamak için gereklidir: Hangi vücut parçası kullanılır, sağ veya sol taraf, döngü süreleri, ağırlıklar, erişim vb. Bu, görevin hangi bölümünün değişmesi gerektiğini belirleyecektir… Bu genellikle yeni araçların veya çalışma yöntemlerinin kullanılmasını, en iyi uygulamaları benimsemeyi ve çalışanları yeni değişiklikler konusunda eğitmeyi gerektirir.

İşin taleplerini açıkça belirten bir “iş tanımı” oluşturulduktan sonra, her türlü ergonomik veya güvenlik riski sistematik ve ikna edici bir şekilde ele alınabilir. Değişiklikler, kuvvet, tekrar, garip duruşlar ve / veya titreşim seviyelerinin azaltılmasını gerektirebilir. Tekrarlanan hareketleri, zorlayıcı el hareketlerini ve uzun süreli eğilme ve bükülmeyi azaltmak için görevler işçiler arasında yeniden tahsis edilebilir.

Eğitim Önemli

İşçiler, ergonomik faktörlere ilişkin farkındalıklarını artırmak ve güvenli olmayan çalışma koşullarını tanımak ve bunlardan kaçınmak için eğitilmelidir. Çalışanlar ayrıca önlemeye dikkat etmenin ve iyi uygulamaları ve çalışma yöntemlerini benimsemenin – ağrı ve rahatsızlığın azaltılması açısından – faydaları hakkında eğitilmenin neden önemli olduğuna ikna edilmelidir. Ergonominin önemi de anlatılmalı.

Organizasyonel düzeyde, pratik çözümler yorgunluğu azaltmak için uygun çalışma / dinlenme oranlarının geliştirilmesini, molaları organize etmeyi ve işleri dönüşümlü olarak yapmayı içerebilir. Kurumsal düzeyde, güçlü bir İSG / ergonomi kültürü geliştirmeye yönelik politikaların benimsenmesi, KISB risk faktörlerinin belirlenmesi ve kontrol edilmesine daha üst düzeyde sadakat ve katılım sağlamak ve ISG ve gözetim önlemlerini iyileştirmek için teşvik edilmelidir.

Dr. Fatih Hakan ÇAM