insan ergonomisi
Ergonomi – Giriş Dersi – Ergonomik Risk

Ergonomiye Giriş – Ergonomik Risk

Bu yazımızda ister ergonomi ile ilgilenin isterseniz bu alana yeni ilgi duyanlar arasında olun, ergonominin ne olduğunu ve temel ilkelerinin nasıl uygulanabileceği konusunda geniş bir bakış açısı edineceksiniz. En azından sosyal bir ortamda ergonominin ne olduğunu açıklayabileceksiniz. En iyi ihtimalle, ergonomi alanının, iş yerinde ve evde hayatımızı ne kadar derinden etkilediğini görmeye başlayacaksınız.

Daha fazlasını oku
ergonomi ergofleks
Ergonomi

Ergonomi, “Bir işi, çalışan için uygun hale getirme” bilimi olarak bilinir. Aslen “verimliliği ve üretkenliği artırmayı” ve “rahatsızlığı azaltmayı” amaçlamaktadır.

Bilgisayar monitörünüzün açısını veya masanızın yüksekliğini düşünün. Günün sonunda gözlerinizin gergin olup olmadığını veya yazı yazmaktan bileklerinizin zarar görüp görmediğini düşünün. Temelde ergonomi, aletleri kullanıcıya göre ayarlar. Tekrarlayan hareketlerin etkisini azaltmak için uygun duruşun nasıl olması gerektiğini gösterir. Böylece ileride karşımıza çıkabilecek çoğu meslek hastalıklarının önüne geçebilir.

Daha fazlasını oku
insan ergonomisi
Ergonomi Tarihi

Ergonomi tarihinde genellikle öncellikle F.W.Taylor’dan söz edilir. Taylor 18. Yüzyılın ikinci yarısında iş düzeni anlayışını geliştirmiş, işgörenlerin daha verimli ve düzenli nasıl çalışabilecekleri üzerine çalışmalar yapmıştır. Sosyal ve psikolojik bilgisinin eksikliğinden dolayı eleştirilmesine rağmen ergonomide “iş hevesi konusunda araştırma yapan ve öneriler getiren ilk araştırmacı olarak anılır.

Daha fazlasını oku
İSG Profesyonelleri için Ergonominin Önemi

Ergonominin önemi hepimiz tarafından kabul gören bir kavram ancak İş Güvenliği Uzmanı veya İşyeri Hekimi olarak yeni bir yılla beraber bizi bekleyen zaten yeterince planlı görevleriniz var. Risk değerlendirmeleri, uyumluluk ve düzenleyici standartları sürdürmek, eğitim geliştirmek ve sürekli eğitimleri organize ederek bunları hedef kitlelere vermek, aynı zamanda iş verimliliğini sekteye uğratmadan ergonomiyi korumakla da mı uğraşıyorsunuz?

İster inanın ister inanmayın, ergonomi işinizi kolaylaştırabilir ve iş gücünüzü daha güvenli hale getirebilir. Sektörünüz veya şirketinizin büyüklüğü ne olursa olsun, iyi uygulanan bir ergonomi yastığa başınızı rahatça koymanıza yardımcı olabilir. Ergonomi sayesinde iş gücünüzü tehlikelerden korumuş olacaksınız. İşyerinin ergonomik risk faktörleri açısından güvende olmasının verdiği memnuniyetin yanı sıra, şirketinizin kazanmış olduğu paranın, şirketiniz için çalışıp kas iskelet sistemi rahatsızlığı yaşayan çalışanların tazminat taleplerini ödemek için kullanmanıza gerek kalmayacak. Henüz böyle bir kaleminiz olmasa bile şirketinizin daha fazla kar sağlamasını etkileyen, çalışanlardaki kas iskelet sistemi rahatsızlığı, iş verimini siz fark etmeseniz bile olumsuz yönde etkilemeye devam ediyor.

ergonomi önemi

İSG kavramını bir “öncelik” yerine bir “değer” olarak değerlendirmek gerekir. Çünkü yönetim, çalışanlar, müşteriler ve genel olarak halkın beklentisi bu yöndedir. İSG, kurumsal şirketlerin DNA’sında var olan bir sekans gibidir. Ergonominin de buna dahil edilmesi ve bir değer olarak görülmesi gerekir. Dolayısıyla ergonomi kurumsal bir kültür içine inşa edilmesi ve herhangi bir şirketin günlük olarak yaptığı her şeye entegre edilmesi gerekir.

Anahtar Kelime: Koruma

Hem İSG hem de ergonomi risk değerlendirmeleri, işyeri tehlikelerini belirlerken kimin risk altında olduğunu da belirlemektedir. Yeterli önleyici tedbirleri önermek ve riski izlemek için kullanılmaktadır. Bu değerlendirmeler bütüncül bir yaklaşıma dayanmalı ve vücut üzerindeki toplam yük dikkate alınarak riskler değerlendirmelidir.

Kas-iskelet sistemi bozukluklarına (KISB) neden olan tek bir faktör yoktur. Örneğin, tek başına elle taşıma nadiren sırt ağrısının nedenidir; stres, kuvvet, duruş, titreşim, soğuk ve iş organizasyonu gibi gelişimine katkıda bulunabilecek birçok başka faktör vardır. Peki risk değerlendirmesi yapılırken neden ergonomi risk faktörlerini aynı anda değerlendirilmiyor?

Ergonominin Önemi

Risk değerlendirmesi esnasında ergonomik riskleri değerlendirirken Kas İskelet Sistemi Bozukluğuna yol açacak rahatsızlıkları oluşturacak tehlikeleri de kapsamlı bir şekilde ele almak çok önemlidir. Risk değerlendirmeleri, mümkünse tehlikeleri ortadan kaldırmayı veya insan kas-iskelet sistemi risklerini azaltmayı hedefleyen bir dizi uygun eylemle tamamlanmalıdır. Önleyici eylemlere karar verirken, çok çeşitli olası değişiklikler dikkate alınmalıdır.

İşin yapılış şeklini belirlemek; kuvvet, tekrar, yanlış duruşlar ve / veya titreşim seviyelerini azaltarak işin fiziksel taleplerini azaltmak için en önemli gereksinimlerden biridir. Görev tanımları, işin yapılış şeklinin çalışanı nasıl etkilediğini anlamak için gereklidir: Hangi vücut parçası kullanılır, sağ veya sol taraf, döngü süreleri, ağırlıklar, erişim vb. Bu, görevin hangi bölümünün değişmesi gerektiğini belirleyecektir… Bu genellikle yeni araçların veya çalışma yöntemlerinin kullanılmasını, en iyi uygulamaları benimsemeyi ve çalışanları yeni değişiklikler konusunda eğitmeyi gerektirir.

İşin taleplerini açıkça belirten bir “iş tanımı” oluşturulduktan sonra, her türlü ergonomik veya güvenlik riski sistematik ve ikna edici bir şekilde ele alınabilir. Değişiklikler, kuvvet, tekrar, garip duruşlar ve / veya titreşim seviyelerinin azaltılmasını gerektirebilir. Tekrarlanan hareketleri, zorlayıcı el hareketlerini ve uzun süreli eğilme ve bükülmeyi azaltmak için görevler işçiler arasında yeniden tahsis edilebilir.

Eğitim Önemli

İşçiler, ergonomik faktörlere ilişkin farkındalıklarını artırmak ve güvenli olmayan çalışma koşullarını tanımak ve bunlardan kaçınmak için eğitilmelidir. Çalışanlar ayrıca önlemeye dikkat etmenin ve iyi uygulamaları ve çalışma yöntemlerini benimsemenin – ağrı ve rahatsızlığın azaltılması açısından – faydaları hakkında eğitilmenin neden önemli olduğuna ikna edilmelidir. Ergonominin önemi de anlatılmalı.

Organizasyonel düzeyde, pratik çözümler yorgunluğu azaltmak için uygun çalışma / dinlenme oranlarının geliştirilmesini, molaları organize etmeyi ve işleri dönüşümlü olarak yapmayı içerebilir. Kurumsal düzeyde, güçlü bir İSG / ergonomi kültürü geliştirmeye yönelik politikaların benimsenmesi, KISB risk faktörlerinin belirlenmesi ve kontrol edilmesine daha üst düzeyde sadakat ve katılım sağlamak ve ISG ve gözetim önlemlerini iyileştirmek için teşvik edilmelidir.

Dr. Fatih Hakan ÇAM

Ergonomik Risk Analiz Yöntemleri

Ergonomi hakkında daha önce bilgi vermiştik. Ergonomiyi sadece kas iskelet sistemi ile sınırlamamak gerektiğini vurgulayarak bu yazıda bahsedeceğimiz ergonomik risk analiz yöntemleri kas iskelet sistemi üzerine yapılacak analizler olacaktır.

Ergonomik risklerin değerlendirilmesinde pek çok yöntem kullanılmaktadır. Bu yöntemlerden “gözlemsel ölçekler” basit ve çabuk cevaplanabilir olmaları ve işin sürdürülmesi sırasında işin bölünmesine yol açmamaları nedeni ile rahat kullanılabilmektedir. Bu ölçekler vücut duruşlarının uzun süre sabit kaldığı pozisyonların değerlendirilmesi için çok uygundur.

LMM HHT yöntemi (Leitmerkmalmethode zur Beurteilung von Heben, Halten, Tragen)

Tutma-Kaldırma-Taşıma süreçleri Kontrol Metodu / LMM HHT yöntemi (Leitmerkmalmethode zur Beurteilung von Heben, Halten, Tragen) Federal Almanya İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu (BAUA) tarafından geliştirilen bu yöntem, elle yapılan taşıma işlemlerinde zorlanma sınırının belirlenmesinde pratiğe yönelik, basit, yasal zorunlulukları yerine getiren ve çok boyutlu bir değerlendirmeye olanak sağlamaktadır. Bu yöntem tıbbi ve iş bilimsel bakış açılarının yanı sıra çalışma koşullarının sosyal ve iş yasalarına uygunluğunun belirlenmesinde yardımcı bir yöntemdir.

Birim ağırlığı 5 kg ve daha yüksek olan malzemelerin kaldırılması, tutulması ve taşınması işlerinde uygulanmaktadır. Bu işlerin ayakta veya oturarak yapılıyor olması yöntem tercihini etkilemez. Kaldırma, tutma, taşıma işleri ayrı ayrı ya da bir arada değerlendirilebilir. Değerlendirmede günlük toplam süre sınırlaması yoktur. İşlem tek elle de yapılsa, yükün ağırlık merkezi değişken de olsa değerlendirilebilir.

LMM-ZS yöntemi (Leitmerkmalmethode zur Beurteilung von Ziehen, Schieben)

İtme-Çekme süreçleri Kontrol Metodu / LMM-ZS yöntemi (Leitmerkmalmethode zur Beurteilung von Ziehen, Schieben) Federal Almanya İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu (BAUA) tarafından geliştirilmiş olup, itme çekme faaliyetlerini değerlendirme aracı olarak kullanılmaktadır. Yardımcı araçla (dört teker, el arabası, transpalet, kulplu-kulpsuz arabalar, balansör vb.) veya çıplak elle (rulo, koli, sandık v.b.) yapılan itme çekme işlerinde uygulanır.

Objektif bir yöntem olması sebebiyle, gözlem ve elde edilen verilerin değerlendirilmesi yöntemin uygulanması için yeterli olacak, ihtiyaç halinde önlem/düzeltici faaliyet tarif edilecektir. Bu yöntem Avrupa Birliği direktifleri uyarınca göz önünde bulundurulması gereken “Süre, tekrar sayısı, araçlı ve araçsız birim ağırlık, postür ve uygulama koşullarını” sorgulamaktadır.

LMM-MA (Leitmerkmalmethode zur Erfassung von Belastungen bei manuellen Arbeitsprozessen)

Manuel İş Süreçleri Kontrol Metodu / LMM-MA (Leitmerkmalmethode zur Erfassung von Belastungen bei manuellen Arbeitsprozessen) Federal Almanya İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu tarafından geliştirilmiş olup, manuel iş süreçlerinin ergonomik değerlendirme aracı olarak kullanılmaktadır. Bu yöntemde değerlendirilecek faaliyetin matematiksel modellemesi yapılarak, kişiye yönelik fiziksel yüklenme skorlanmaktadır.

REBA (Rapid Entire Body Assessment)

REBA (Rapid Entire Body Assessment) yöntemi, bir çalışma duruşu esnasında gövdede, boyunda, bacaklarda, üst kollarda, alt kollarda ve bileklerde ortaya çıkan fleksiyon ve ekstansiyonlara ve bu duruşlar esnasında çalışanın maruz kaldığı yüklere bağlı olarak 1 ile 15 arasında değişen bir skor belirlemektedir.

ERGO-TEST

ERGO-TEST baş, üst beden, omuzlar, kollar, bacaklar ve ayakları inceleyerek vücut bölgelerinin pozisyonlarını inceleyen ve özellikle oturarak yapılan çalışmalarda vücuttaki artmış yüklenmeyi tespit etmeye çalışan bir ergonomik risk değerlendirme metodudur.

Bu metotda, vücut bölgelerinin duruş pozisyonları değerlendirildikten sonra, her bölgeye ait puan toplamları zaman faktörü ile çarpılır ve risk skoru elde edilir.

Hızlı Maruziyet Değerlendirme ölçeği

Kas iskelet hastalıklarında riske maruziyet ve maruziyette değişim gözlemsel değerlendirme teknikleri ile ölçülebilir. Çalışanların maruz kaldıkları risk düzeyini belirleyerek maruziyette değişimi değerlendiren Hızlı Maruziyet Değerlendirme ölçeği, ergonomik girişim yapılması gereken öncelikli işlerin belirlenmesinde ve uygulanan ergonomi programının etkinliğinin değerlendirilmesinde yardımcıdır.

İngiltere’de ve Kanada’da İş sağlığı ve güvenliği merkezlerince İşle ilgili kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına yönelik olarak hazırlanan risk değerlendirme kılavuzları HMD ölçeği çerçevesinde kullanılmaktadır.

HMD yöntemi; İKİSR (İşle İlgili Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları) oluşumu için en önemli risk faktörlerine karşı en fazla risk altında olan dört vücut bölgesinin maruziyetini değerlendirir. HMD yönteminin hızlı, kolay uygulanabilir olması ve çalışanların da görüşlerinin alındığı bir anket sisteminin bulunması HMD yönteminin tercih edilmesi açısından cazip hale getirmektedir.

HMD ölçeği iki bölümden oluşmakta olup gözlemci ve çalışan tarafından ayrı bölümlerde değerlendirme soruları içermektedir.

Ölçeğin gözlemciye ait bölümünde çalışma esnasında gözlenen bel, omuz/kol, el bileği/el, boyunda postur ve hareketleri değerlendiren 18 madde bulunmaktadır.

Çalışana ait bölümde ise elle kaldırılan, taşınan en fazla ağırlık, iş süresi, bir elle uygulanan en fazla kuvvet, işin gerektirdiği görsel dikkat, taşıt kullanma, titreşim, iş temposu ve iş ve iş stresini değerlendiren 25 madde yer almaktadır.

Dr. Fatih Hakan ÇAM
Ekleme: 16.05.2018
Güncelleme: 16.05.2018

Ergonominin Faydaları

Ergonomi nedir? Faydaları nelerdir? Çalışan için faydasının yanında işveren için neden önemlidir?

Ergo/nomi yani iş/bilimi ( veya insan faktörleri ) insanlar ve sistemin diğer unsurları arasındaki etkileşimleri anlamakla ilgilenen bilimsel bir disiplindir ve insan sağlığını ve bütün sistem performansını en iyi hale getirmek için tasarlanan teorileri, prensipleri, verileri ve yöntemleri uygulayan bir iş koludur.

Ergonomi uygulayıcıları ve ergo nomi uzmanları görevleri, ürünleri, meslekleri, ortamı ve sistemleri insanların ihtiyaçlarıyla, yetenekleriyle ve sınırlarıyla uyumlu hale getirmek için çalışmalar yapar.

Ergonomi insanların ihtiyaçları, yetenekleri ve sınırlarıyla alakalı etkileşimde bulunduğu şeylerin uyum içinde olmasına yardımcı olur.

Efektif bir ergonomi çalışması sizlere birçok farklı alanda faydalar sağlayacaktır.

1. Ergonomi maliyetleri azaltır.
Sistemli bir şekilde yapılan ergonomi çalışmalarıyla kazalar, yaralanmalar azalacak ve bu sayede yüksek maliyetli tazminatlarla karşı karşıya kalmayacaksınız.

2. Ergonomi üretimi geliştirir.
Ergonomi çalışmaları sayesinde çalışanlarınız iyi bir çalışma pozisyonunda, daha az güç sarf ederek, daha az zorlayıcı hareket yaparak çalışır ve bu sayede işletmenizin verimliliği artar.

3. Ergonomi kaliteyi geliştirir.
Ergo nomi açısından uygun olmayan şartlar çalışanların toplam iş yükünün artmasına sebep olur ve çalışanların toplam iş yükü ne kadar fazla ise, bir o kadarda çalışanların performanslarında azalma meydana gelir. Sonuç olarak hem hizmet sektörü hem de üretim sektörü olsun çalışanlarınızın performansı azaldıkça, sunmuş olduğunuz kalite azalacaktır.

4. Ergonomi çalışan bağlılığını artırır.
Firmalar çalışanların sağlığı ve güvenliği için ne kadar önem verirse, çalışanların devamsızlıkları azalır, moralleri artar, performansları artar ve efektif bir çalışma ortamı sağlanmış olur.

5. Ergonomi çalışmaları güvenlik kültürünü oluşturur.
Ergonomi çalışmaları firmanızın iş sağlığı ve güvenliğine ne kadar önem verdiğini de göstermektedir. Ergo nomi çalışmaları çalışanları iş güvenliğine teşvik edecek ve güçlü bir güvenlik kültürü oluşturmanıza yardımcı olacaktır.

Unutmamalısınız ki sağlıklı ve mutlu çalışanlar firmanızın en büyük kazancıdır.

Ergonomiye Genel Bakış

Ergonomi, çalışanların yetenek ve kısıtlılıklarına göre çalışma alanlarının düzenini inceleyen bir bilim dalıdır.

Peki çalışma alanları neden önemlidir?

İyi bir çalışma alanı sayesinde çalışanlarınız daha rahat şartlarda çalışacak, yorgunlukları ve yıpranma süreleri azalacak ve çalışanlarda iş kazası ve meslek hastalıkları (özellikle kas iskelet sistemi hastalıkları) sıfır düzeyine inecektir. Aksi takdirde çalışma alanları yüzünden kalite seviyeleri, üretim seviyeleri düşecek ve verimliliğiniz azalacaktır.

Sistematik ergonomik iyileştirmeler sayesinde kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına sebep olan riskler ortadan kalkacak ve çalışan işinde daha üretken daha verimli bir şekilde çalışmaya devam edecektir. Bu çalışmalar sayesinde işinizi, çalışanlarınızı geliştirecek ve en önemlisi çalışma alanında bulunan birçok riski ortadan kaldırmış ve daha güvenli bir çalışma ortamı sağlanmış olacaktır.

Fakat nerden başlamalısınız?

Diğer şirketlerin ergonomi ile ilgili hangi çalışmaları yaptıkları ve nasıl sonuçlar elde ettiklerini incelemelisiniz. İş yerinizde ergonomi çalışmalarına ihtiyacınız var mı, var ise nasıl zaman ayıracaksınız, nasıl yürüteceksiniz, kaynakları nasıl yöneteceksiniz?

Bu soruları cevaplamak ve sizlere ergonomik çözümler üretmek için buradayız.

Çalışma Ortamında Ergonominin Kanıtlanmış 5 Faydası

Ergonominin önemini kavradık mı? Ergoniminin faydaları hakkında daha fazla bilgi saihibi olun.

Şirketinizde çalışanlara ödenen tazminatları ve sağlık harcamalarını azaltmanın yolunu mu arıyorsunuz?Verimliliği artırmak şirketinizin bu yıl öncelikli temel hedeflerinden biri mi? Peki ya ürün kalitesini iyileştirmek?

Durum böyleyse (ki öyle olduğunu varsayıyorum), şirketinizdeki ergonomi süreçlerini oluşturmak veya iyileştirmek yapılacak işler listenizin tepesinde yer almalı.

Öyle ki önde gelen şirketler ergonomiyi tüm operasyonlarına entegre ediyor. Etkin bir ergonomi sürecinin faydalarına baktığınızda zaten şaşırtıcı gelmiyor.

Washington Eyaleti Çalışma ve Sanayi Departmanı tarafından maliyet tasarrufu, verimlilik ve ürün kalitesi gibi iş hedeflerinde ergonominin etkisini ortaya koymak amacıyla yapılan bir araştırmada 250 ergonomi vakası incelendi.

Araştırma sonucunda ergonominin yapılan yatırıma değdiği belirlendi. Ergonominin Maliyet ve Faydalarına Bazı Örnekler 

Çalışma Ortamında Ergonomi Sürecinin Faydaları

Çalışma ortamında güçlü bir ergonomi süreci uygulamanın kanıtlanmış beş faydası kısaca şöyle:

1. Ergonomi maliyetleri azaltır. Ergonomik risk faktörlerini sistematik azaltarak yüksek maliyetli, orta ve ciddi yaralanmaların önüne geçebilirsiniz. Çalışanlara ödenen her 3 dolarlık tazminatın 1 dolarının orta ve ciddi yaralanmalarla ilgili olduğu düşünüldüğünde, maliyet tasarrufu açısından önemli bir fırsat olabilir bu. Dolaylı maliyetlerin de bir yaralanmanın direkt maliyetinin yirmi katına çıkabileceğini unutmayın.

2. Ergonomi verimliliği arttırır. En iyi ergonomik çözümler çoğu zaman verimliliği arttırır. İyi bir vücut duruşu, daha az zorlanma, daha az hareket etme, daha uygun yükseklik ve erişim sağlayan bir sistem geliştirildiğinde çalışma ünitesi daha verimli hale gelecektir.

3. Ergonomi kaliteyi yükseltir. Yetersiz ergonomi, çalışanların yorulmasına ve rahatsız hissetmesine neden olarak ellerinden gelen en iyi işi yapmalarına engel olabilir. İş fiziksel açıdan çok zorlayıcı olduğunda eğitildikleri kalitede iş çıkarmaları zor olabilir. Örneğin, yüksek güç gerektiren bir somun sıkma işi yeterince kuvvetli yapılmazsa, ürün kalitesinde sorun çıkabilir.

4. Ergonomi çalışan bağlılığını arttırır. Şirket çalışanlarının sağlığı ve güvenliği için mümkün olan her gayreti gösterdiğinde, çalışanlar da bunu fark eder. Çalışanlar iş saatlerinde yorgunluk ve rahatsızlık yaşamazsa, işgücü devri ve işe devamsızlık düşebilir, moral yükselebilir ve çalışanların katılımı artabilir.

5. Ergonomi daha iyi bir güvenlik kültürü yaratır. Ergonomi, şirketinizin temel bir değer olarak güvenlik ve sağlığa verdiği önemin bir göstergesidir. Yukarıda saydığımız dört faydanın kümülatif etkisi, şirketinizde daha güçlü bir güvenlik kültürünün oluşmasıdır. Sağlıklı çalışanlar en değerli varlığınızdır; dolayısıyla şirketinizde sağlık ve güvenlik kültürü yaratmak ve teşvik etmek performansın iyileşmesine katkıda bulunacaktır.

Çalışma Ortamı Ergonomisi – Maliyetine değer mi?

Öyleyse ergonomi süreci maliyetine değer mi? Evet, kesinlikle! Ergonomi sadece işiniz için değil çalışanlarınız için de harikadır.  Sağlık ve güvenlik profesyonelleri olarak ergonominin değerinin süreç için bir avantaj olduğunu gösterebilmeliyiz.

İyi yöneticiler karar verirken şu faktörleri değerlendirir:

  • Gelirimizi arttıracak mı?
  • Maliyetlerimizi azaltacak mı?
  • Yapılması gereken bu mu?

Çalışma ortamında ergonomi süreci için bu soruların hepsine “EVET!” yanıtı verebilirsiniz.