insan ergonomisi
Ergonomi Tarihi

Ergonomi tarihinde genellikle öncellikle F.W.Taylor’dan söz edilir. Taylor 18. Yüzyılın ikinci yarısında iş düzeni anlayışını geliştirmiş, işgörenlerin daha verimli ve düzenli nasıl çalışabilecekleri üzerine çalışmalar yapmıştır. Sosyal ve psikolojik bilgisinin eksikliğinden dolayı eleştirilmesine rağmen ergonomide “iş hevesi konusunda araştırma yapan ve öneriler getiren ilk araştırmacı olarak anılır.

Daha fazlasını oku
Ergonomi Nedir?

Ergonomi  için kısaca “fiziksel çevrenin insana uyumlaştırılması süreci” diyebiliriz. Günümüz endüstri çağında makine-insan arasındaki artan ilişkiler, insana uyumlu fiziksel çevre birimlerinin yaratılması çabalarını zorunlu kılıyor.

Ergonomi, birçok bilimsel disiplinin ortak çalışma alanı olan (Başta mühendislik, mimarlık, tıp, fizyoloji, anatomi, psikoloji, sosyoloji olmak üzere) bir yaklaşımlar bütünüdür. Tüm bu bilimsel disiplinler ortaklaşa bir insana uyumlaştırılmış ideal makine-çevre sisteminin arayışı içindedirler. Elbette ki bu arayışın temel amacı, sadece insanın kendisiyle barışık uyumlu bir çevrede yaşaması değil, en önemli üretim faktörü olan insan gücünün (ya da iş gücünün) rahat, kolay ve sağlıklı bir şekilde üretim ve ekonomik faaliyetlerini sürdürebilmesini sağlayan makine, teçhizat, ofis, fabrika düzeni vs.nin yaratılması isteğidir. Çünkü bilinmektedir ki, insanın verimli çalışması, en iyiyi üretmesi ve ekonomik faaliyetlere en etkin şekilde katılabilmesi, bu ideal uyumun yakalanabilmesine bağlıdır.

Ergonominin kanıtlanmış  Faydası >>>

Ergonomi, iş dünyasının en önemli yapıları arasında yer alır. Önemli olan makine ve çevrenin kişi ile beraber adaptasyonunu etkin biçimde ortaya çıkarmaktır.

Ergonomi, genelde konfor ve rahatlık manası ile karıştırılmaktadır. Ancak hem yazılı hem de sözlü olarak gündelik yaşam içerisinde gerçek anlamıyla kullanılmaktadır.

Ergonomi Nedir?

Ergonomi kelimesi Yunanca’dan gelmektedir. Ergo kelimesi İş anlamına gelirken, nomos ise yasa anlamına geliyor. 

Ergonomi kelimesi kısaca iş yasası anlamına gelmektedir. Tam anlamıyla ergonomi; bireyin fiziksel ve psikolojik özelliklerini araştırmak suretiyle, insanın makine ve çevreyle adaptasyonunu inceleyen çalışmaların bütünüdür.

Ergonomi = (Ergo) İş + (Nomi) Yasası

Bireyin fiziksel ve psikolojik özelliklerini araştırmak suretiyle, insanın makine ve çevreyle adaptasyonunu inceleyen çalışmaların bütünüdür.

Bazı teknik ve doğal yöntemler kullanılmak suretiyle ilgili konu hakkında geliştirme ve araştırma yapılır. Böylece kişinin kendini daha rahat ve uyumlu gösterebilmesi için çevresi ile makineler üzerinde incelemeler sağlanır.

Günümüzde üretilen her makine, teçhizat ve araç Ergonomi kapsamında düzenlemelerden geçirilir. Ayrıca mimarlar, mühendisler ve yasalar Ergonomi kapsamında insanın fiziksel ve psikolojik özelliklerine göre düzenler.

Ergonomi dünyanın hemen hemen her noktasında bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir. Bu bilim dalının amacı, insanı fiziksel ve psikolojik özellikleri ile beraber değerlendirmektir. Ergonomi bu özellikler içerisindeki en doğru tercihleri öğrenmeye, hesaplamaya ve uygulamaya çalışır.

Ergonominin Faydaları >>>

Ergonomi aynı zamanda insanların araç ve makine kullanımları sırasında da riski analiz eder. Çevresel etkenlerin yaralanma ve zarar riskini en aza indirmek için de yoğun çalışma gösterir. Ortamları ve çalışma alanlarını da geliştirmeyi planlayan Ergonomi; iş, dinlenme, oyun ve herhangi bir sebepten dolayı bulunduğumuz veya kullandığımız her şeyi “bizim için en iyi hale getirmek” için kendini daima günceller ve geliştirir.

Ergonominin Amacı

Ergonominin birinci amacı insan – makine birleşiminin verimliliğini ve iş güvenliğini arttırmaktır. Çalışmanın yöntemli bir şekilde düzenlenmesini amaçlayan ergonomi aynı zamanda insanın kullandığı araç ve makinelerin yaptığı işin insanın özellikleri ile uygunluk içinde olmasını sağlamaya yöneliktir.

Ergonomi, bireyin beden büyüklüğü, gücü, becerisi, hızı, duyusal yetenekleri (görme, duyma) ve hatta tutumlarını göz önüne alarak, bu yetenek ve sınırlamalara uygun güvenli, konforlu ve üretken çalışma alanları ve araçları oluşturmayı amaçlar.

İSG Profesyonelleri İçin Ergonominin Önemi >>>

Ergonomik çalışmaların kökeninde insanın verimini artırmak, makine temposuna ayak uydurmasını sağlamak, dolayısı ile daha çok üretim yapacak duruma getirmek anlayışı vardır. Ancak bu anlayış önceleri insanın bir makine gibi görülmesine yol açmıştır. Daha sonraları sınırlı iş görme gücüne sahip olan insanın, bir makine gibi görülmesinin yanlış olduğu sonucuna varılmıştır. Üretim artışı uğruna kapasitesinin üstünde çalıştırılan insanın yorularak ya da hata yaparak kazalara neden olacağı, sonuçta üretimi aksatacağı anlaşılmıştır. Günümüzde ise ergonomik çalışmaların hedefi, sadece insanı kazalardan ya da hatalardan koruyarak üretimi aksatmamak değil, aynı zamanda çalışma ortamlarını da insanı mutlu edecek ortamlara  dönüştürmektir.  

ergonomi

Ergonominin konusu iş ve insan ilişkileri ve bu ilişkileri etkileyen çevresel etmenlerdir. İnsan özellikleri, insan-makine ilişkisi, çalışma koşulları, çevresel koşullar bir bütün olarak ergonominin çalışma sahasına girer.  

Diğer bir tanımla masanızın yüksekliği, sandalyenizin rahatlığı, çalıştığınız yerin havasının nemi, gürültü düzeyi, dinlenme araları, çalışma tezgahının konumu, gösterge düzeni, gösterge-kontrol ilişkisinin uygunluğu, çalışma alanının boyutu, renklerin kullanımı, aydınlatmanın yeterliliği vb. konular ergonominin çalışma alanına girer.

Ergonomi Örnekleri Nelerdir?

Ergonomi bir nevi insan mühendisliği olarak da anlatılabilir. Kişi üzerinde yapılan inceleme ve araştırma neticesinde çevre ile makine ile bir bütün olarak uyumun en iyi biçimde sağlanması adına süreç gerçekleşir. Bu süreci birkaç cümle ile örneklendirmek mümkün.

  • Bir yatağın kişinin sağlığına ve konforuna uyumlu biçimde tasarlanmış olması,
  • Fabrika işçisinin kullandığı farklı aletlerin, çalışma alanında rahatlıkla ulaşabileceği noktalara konumlandırılması,
  • Ofis ortamındaki masa ve sandalyelerin bedene ve kullanım şekline uygun hale getirilmesi,

Bu örnekler arttırılarak Ergonomi kelimesinin ne anlama geldiğini daha iyi ortaya çıkarılabilir. Bu durum sadece iş ortamında değil gündelik yaşamın da her anında ele alınmaktadır. İnsanların daha rahat ve fonksiyonel çalışabilmesi için bu çalışmalar sayesinde çevresindeki unsurlar ile uyumlu hale gelmesi sağlanır.

Ergonominin Maliyet ve Faydalarına Bazı Örnekler (ingilizce – pdf) >>>

Ergonominin Tarihçesi

Ergonomi tarihinde genellikle ve öncelikle F. W. Taylor’dan söz edilir. İnsan faktörüne ve insanların kullandıkları araç ve gereçlere deneysel yaklaşımlar getiren Taylor, sosyal psikolojide ve ergonomide “iş hevesi konusuna ücret yaklaşımı”nı öngörün ilk araştırmacıdır.

1910’larda ergonomik yaklaşımlara öncülük eden iki yeni metot girişimi dikkat çekmiştir. Bunlar; mühendis Gilberth ile psikolog olan eşinin geliştirdikleri “İş ve Zaman Etüdü”, ikincisi ise Dougles’in işbaşında enerji harcamayı ölçmek için geliştirdiği “Oksijen Tüketimi” çalışmalarıdır.

II.Dünya Savaşı sırasında, ABD’de geniş çapta ergonomi yaygınlaştı. Bu savaş sırasında bazı makinelerin tertibatı, bu araçları kullanabilecek kimselerin bulunmasını güçleştirecek kadar karmaşık hale gelmişti. Deneysel psikoloji, meseleyi yeni bir açıdan ele alacak çalışan kimselerin yatkınlıklarını incelemekle işe başladı. Böylece ergonomi çeşitli bilim dallarında ortaklaşa bir çalışma yapılmasını zorunlu kıldı ve pratik uygulamalara yöneldi.

Dr. Fatih Hakan ÇAM – 01.03.2021