Ergonominin Uğraş Alanları

Ergonomi insanın özelliklerini,  yeteneklerini, yeteneklerini geliştirme gücünü ve bu gücün sınırlarını inceleyerek, insandan istenebilecek görevlerin çerçevesini belirler. Bundan sonra çalışanla işi arasında iyi bir uyum sağlar, insanın çalışırken aşırı zorlanmalar yüzünden yıpranmasını önler ve bu uyum sayesinde iş başarımını yükseltir.  

Ergonominin uğraş alanları

  1. İnsan özellikleri (duyusal, fiziksel, ussal) ve kapasite sınırları
  2. Çalışma koşulları (duruş ve hareketler, yorgunluk, gerilim, monotonluk, iş güvenliği, kazalar, motivasyon, vardiya çalışması, çalışma süreleri, otorite, yetki, sorumluluk, grup davranışı, ücret yapısı)
  3. İnsan makine ilişkisi (Gösterge-kontrol düzeni, Boyut sorunları, Mekanik sorunlar)
  4. Çevresel koşullar (aydınlatma, gürültü, titreşim, sıcaklık, nem, hava akımı, toksik maddeler, buharlar, gazlar, radyasyon, düzen ve temizlik, renk ve manzara) 

İş sisteminin insan üzerinde yarattığı fizyolojik ve psikolojik hasarların en aza indirilmesinin hedeflendiği ergonomik ortamlarda, aşağıdaki hususlar yerine getirilmeye çalışılır:

  • Araç ve gereçler insanın özellik ve yeteneklerine göre tasarımlanır.
  • Çalışma yöntemleri ve çevre koşulları insana uygun duruma getirilir.
  • Yapılan işin anlamlı ve yararlı algılanması sağlanır.
  • Çalışanlara yeteneklerini kullanma ve kendilerini kanıtlama olanağı verilerek, kendilerini değer yaratıcı olarak algılamaları sağlanır.

Ergonomik çalışmaların yönünü ve içeriğini belirleyen iki ölçüt vardır:

  1. İnsandan beklenen işin onun yeteneklerinin sınırları içinde olması.
  2. İnsan yeteneklerinden optimum düzeyde yararlanılması.

Ergonomi çalışmaları iki farklı alanda uygulanabilir:

  1. Ürünün tasarımı aşamasında ergonomik çalışmalar
  2. İşyerinin tasarımı yada yerleşimi aşamasındaki ergonomik çalışmalar

Ergonomik uygulamaların başarıyla yerine getirilmesiyle birlikte;

  • İş süresi kısalır,
  • Yorgunluk-kazalar-işe devamsızlık-malzemenin bozulması-malzemenin israfı azalır,
  • Kalite-üretkenlik-kar yükselir

Ergonominin Kaynakları

Ergonomi bir bilim dalı olmasına rağmen, aynı zamanda birçok alt bilim dalı ile de doğrudan ilgilidir. Bu kapsamda aşağıda yer alan kaynaklar olmadan, Ergonominin verimliliğinden ve yaratıcılığından bahsetmek mümkün değildir. Ergonominin genel olarak faydalandığı bilim dalları ve kaynaklar;

ergonomi

Antropometri

İnsan vücudunun boyutları ve şekilleri ile ilgilenen bilim dalıdır. Ergonomik tasarımların uygulanmasında en çok ihtiyaç duyulan veriler Antropometri ile elde edilmektedir.

Biyomekanik

İnsanların hareket ve deformasyonlarını inceleyen bilim dalıdır. İnsan dokusunun makineleri kullanırken karşılaşabileceği olası zararları ele alır. Genel olarak iş makinelerinin daha Ergonomik olarak üretilmesi için Biyomekanikten faydalanılır. Ayrıca kask, eldiven ve maske gibi koruyucu ürünlerin daha verimli üretilmesi için de Biyomekanik verileri kullanılır.

Çevre Fiziği

Gürültü, ışık, ısı, soğuk, radyasyon ve titreşim gibi çevresel kaynakları inceler. Bu kaynakların sınırlamalarını ve insan sağlığına olan etkisini de ele alır.

Duyular

Ergonomik bir çevre ve makine için duyular en kritik süreçtir. Bu kapsamda Ergonomiyi ele alan işletmeler ve kurumlar, görme, işitme ve hissetme gibi tüm duyuları ve bu duyulara ilişkin verileri ve sınırlamaları da ele alır.

Uygulamalı Psikoloji

Elbette Ergonomi yalnızca yapısal değildir aynı zamanda duyusal yani psikoloji de Ergonomi için çok değerli bir konudur. Bu kapsamda Uygulamalı Psikoloji, Ergonomi için ele alınan bir daldır. Uygulamalı psikolojinin genel amacı, insanın psikolojik olarak özelliklerini ele alıp bu veriler ışığında insanın daha sağlıklı bir psikolojiye sahip olması için gereklilikleri inceler.

Sosyal Psikoloji

Yine bir bilim dalı olan Sosyal Psikoloji, genel olarak insanın toplumsal şartların insanlar üzerindeki etkilerini inceler. Sosyal psikoloji aynı zamanda insanların birbirleriyle olan etkileşimi de göz önüne alır.

Ergonomi söz konusu olduğu zaman sosyal psikoloji bilim dalının verilerinden de ciddi oranda ilham alınır.

Ergonominin Tarihi >>>

Dr. Fatih Hakan ÇAM – 01.03.2021